Men gan cao: Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách xử trí

Men gan cao là tình trạng thường được phát hiện qua xét nghiệm máu định kỳ. Đây không phải là một bệnh riêng biệt mà có thể là dấu hiệu cảnh báo tế bào gan hoặc đường mật đang bị tổn thương.

Men gan không phải một loại enzym duy nhất mà gồm nhiều enzym khác nhau, thường được đánh giá qua các chỉ số ALT, AST, ALP và GGT. Trong đó, ALT liên quan nhiều hơn đến tổn thương tế bào gan; AST cũng có ở tim và cơ; ALP và GGT thường được sử dụng để đánh giá những bất thường liên quan đến đường mật.

Cần lưu ý, men gan cao phản ánh tình trạng tổn thương gan nhưng không trực tiếp cho biết gan còn hoạt động tốt hay không. Chức năng gan còn được đánh giá thông qua bilirubin, albumin và khả năng đông máu như PT/INR. Mức men gan tăng cao cũng không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với mức độ tổn thương gan.

1. Nguyên nhân nào khiến men gan tăng cao?

Gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, sản xuất protein và hỗ trợ cơ thể loại bỏ các chất có hại. Khi tế bào gan hoặc đường mật bị tổn thương, một lượng enzym có thể thoát vào máu và làm kết quả xét nghiệm tăng cao.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa

Tình trạng này thường liên quan đến thừa cân, béo phì, đái tháo đường, mỡ máu cao hoặc ít vận động. Người bệnh có thể bị tăng men gan kéo dài mà không xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Sử dụng nhiều rượu bia

Rượu bia có thể gây tổn thương tế bào gan, dẫn đến viêm gan do rượu, gan nhiễm mỡ và làm tăng các chỉ số AST, ALT hoặc GGT.

Viêm gan do virus

Viêm gan A, B, C, D hoặc E đều có thể gây tăng men gan. Trong đó, viêm gan B và C có khả năng tiến triển thành bệnh mạn tính, làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan nếu không được theo dõi, điều trị đúng cách.

Thuốc và thực phẩm bổ sung

Một số loại thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung có thể gây tổn thương gan. Nguy cơ tăng lên khi sử dụng sai liều, kết hợp nhiều sản phẩm hoặc dùng thuốc không theo chỉ định.

Tắc nghẽn đường mật

Sỏi mật, viêm đường mật, hẹp đường mật hoặc một số bệnh lý ở gan và tụy có thể làm cản trở lưu thông dịch mật. Những trường hợp này thường làm ALP và GGT tăng rõ hơn so với ALT và AST.

Ngoài ra, men gan có thể tăng do viêm gan tự miễn, rối loạn di truyền, nhiễm trùng nặng, thiếu máu nuôi gan hoặc tổn thương cơ. Đặc biệt, AST không chỉ có ở gan mà còn hiện diện trong cơ tim và cơ xương nên AST tăng chưa chắc đã bắt nguồn từ bệnh gan.

2. Men gan tăng có nguy hiểm không?

Trong giai đoạn đầu, người bị tăng men gan thường không có triệu chứng hoặc chỉ cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, khó chịu vùng bụng trên bên phải. Vì biểu hiện không đặc hiệu nên nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe.

Men gan tăng nhẹ trong thời gian ngắn có thể liên quan đến thuốc, rượu bia, vận động quá sức hoặc một bệnh lý cấp tính. Tuy nhiên, nếu chỉ số tăng kéo dài hoặc tăng nhiều lần so với giới hạn bình thường, người bệnh cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân.

Tăng men gan không có nghĩa chắc chắn đã bị suy gan, xơ gan hoặc ung thư gan. Dù vậy, các bệnh gây tổn thương gan mạn tính như viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ và bệnh gan do rượu có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được quản lý phù hợp.

3. Khi phát hiện men gan cao cần làm gì?

Người có kết quả men gan cao nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá thay vì tự mua thuốc “giải độc gan” hoặc thực phẩm bổ sung. Việc điều trị phải dựa trên nguyên nhân, không chỉ nhằm làm giảm con số men gan.

Bác sĩ có thể hỏi về tiền sử bệnh, lượng rượu bia sử dụng, các loại thuốc và thảo dược đang dùng, nguy cơ lây nhiễm viêm gan cũng như các bệnh lý chuyển hóa đi kèm.

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:

• Xét nghiệm lại ALT, AST, ALP và GGT.
• Định lượng bilirubin, albumin và PT/INR.
• Tổng phân tích tế bào máu.
• Sàng lọc viêm gan B và viêm gan C.
• Xét nghiệm đường huyết, mỡ máu hoặc chuyển hóa sắt.
• Siêu âm gan mật.
• Đo độ đàn hồi gan bằng FibroScan khi cần thiết.
• Thực hiện thêm xét nghiệm tự miễn, chụp hình ảnh hoặc sinh thiết gan nếu chưa xác định được nguyên nhân.

Đây là những bước thường được sử dụng để phân biệt tổn thương tế bào gan, tắc mật và đánh giá khả năng hoạt động của gan.

Trong thời gian chờ thăm khám, người bệnh nên hạn chế rượu bia, duy trì chế độ ăn cân đối, kiểm soát cân nặng và không tự ý dùng thêm thuốc hoặc thực phẩm bổ sung. Không nên tự ngừng thuốc đang điều trị; hãy thông báo với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Cần đi khám sớm hoặc cấp cứu khi xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau bụng dữ dội, nôn kéo dài, chảy máu bất thường, lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.

Kết luận

Men gan cao là dấu hiệu cần được theo dõi nhưng không thể chỉ dựa vào một chỉ số để kết luận mức độ bệnh. Việc xác định nguyên nhân thông qua thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ tổn thương gan kéo dài và các biến chứng nguy hiểm.