Phân biệt bệnh đái tháo đường týp 1 và týp 2

Đái tháo đường là bệnh lý mạn tính xảy ra khi lượng glucose trong máu tăng cao do cơ thể thiếu insulin hoặc không sử dụng insulin hiệu quả. Nếu đường huyết không được kiểm soát tốt trong thời gian dài, người bệnh có thể gặp các biến chứng liên quan đến tim mạch, mắt, thận, thần kinh và bàn chân.

Đái tháo đường týp 1 và týp 2 đều gây tăng đường huyết nhưng có nguyên nhân, cơ chế phát triển và phương pháp điều trị khác nhau.

1. Đái tháo đường týp 1 là gì?

Đái tháo đường týp 1 là một bệnh tự miễn. Hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào beta của tuyến tụy – những tế bào có nhiệm vụ sản xuất insulin. Khi các tế bào này bị phá hủy, cơ thể sản xuất rất ít hoặc không còn sản xuất insulin.

Bệnh thường được phát hiện ở trẻ em và người trẻ tuổi nhưng vẫn có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào. Người mắc đái tháo đường týp 1 cần sử dụng insulin hằng ngày để kiểm soát đường huyết và duy trì sự sống.

2. Đái tháo đường týp 2 là gì?

Đái tháo đường týp 2 là thể bệnh phổ biến nhất. Bệnh xảy ra khi các tế bào trong cơ thể không đáp ứng tốt với insulin, còn gọi là tình trạng kháng insulin.

Trong giai đoạn đầu, tuyến tụy phải tăng cường sản xuất insulin để đưa glucose từ máu vào tế bào. Theo thời gian, tuyến tụy có thể không còn sản xuất đủ insulin để đáp ứng nhu cầu, khiến đường huyết tăng cao.

Đái tháo đường týp 2 thường gặp ở người trung niên và cao tuổi nhưng hiện nay bệnh cũng có thể xuất hiện ở người trẻ và trẻ em.

3. Điểm khác nhau giữa đái tháo đường týp 1 và týp 2

4. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Đối với đái tháo đường týp 1

Nguyên nhân chính xác của phản ứng tự miễn vẫn chưa được xác định đầy đủ. Một số yếu tố có thể liên quan gồm:

• Yếu tố di truyền.
• Có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường týp 1.
• Một số yếu tố môi trường có khả năng kích hoạt phản ứng tự miễn.

Đái tháo đường týp 1 không phải do ăn nhiều đường, thừa cân hoặc ít vận động gây ra.

Đối với đái tháo đường týp 2

Nguy cơ mắc đái tháo đường týp 2 có thể tăng lên khi một người:

• Thừa cân hoặc béo phì.
• Ít vận động.
• Có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường.
• Tuổi ngày càng cao.
• Đã được chẩn đoán tiền đái tháo đường.
• Từng mắc đái tháo đường thai kỳ.
• Mắc tăng huyết áp hoặc một số rối loạn chuyển hóa khác.

Đái tháo đường týp 2 không chỉ do ăn nhiều đồ ngọt. Bệnh thường là kết quả của sự kết hợp giữa di truyền, cân nặng, chế độ ăn uống, mức độ vận động và nhiều yếu tố sức khỏe khác.

5. Triệu chứng của đái tháo đường týp 1 và týp 2

Hai thể bệnh có thể xuất hiện những triệu chứng tương tự nhau, bao gồm:

• Khát nước nhiều.
• Đi tiểu thường xuyên.
• Nhanh đói.
• Mệt mỏi.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Nhìn mờ.
• Vết thương lâu lành.
• Tê hoặc châm chích ở bàn tay, bàn chân.
• Dễ bị nhiễm trùng.

Ở đái tháo đường týp 1, các triệu chứng thường xuất hiện nhanh và rõ rệt. Trẻ em có thể đột ngột đái dầm trở lại sau một thời gian đã kiểm soát được việc đi tiểu.

Trong khi đó, đái tháo đường týp 2 thường tiến triển âm thầm. Nhiều người không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe hoặc khi đã xuất hiện biến chứng.

6. Điều trị đái tháo đường týp 1 và týp 2

Điều trị đái tháo đường týp 1

Người bệnh cần sử dụng insulin hằng ngày theo chỉ định của bác sĩ. Bên cạnh đó, quá trình điều trị còn bao gồm:

• Theo dõi đường huyết thường xuyên.
• Xây dựng chế độ ăn uống phù hợp.
• Tính toán lượng carbohydrate trong bữa ăn.
• Tập thể dục an toàn.
• Tái khám và xét nghiệm định kỳ.

Người bệnh không được tự ý ngừng hoặc thay đổi liều insulin vì có thể gây tăng đường huyết nghiêm trọng và nhiễm toan ceton.

Điều trị đái tháo đường týp 2

Phương pháp điều trị tùy thuộc vào mức đường huyết, thời gian mắc bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người, có thể bao gồm:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống.
• Tăng cường vận động.
• Kiểm soát cân nặng.
• Sử dụng thuốc uống hạ đường huyết.
• Sử dụng thuốc tiêm không phải insulin.
• Điều trị bằng insulin khi cần thiết.

Không phải người mắc đái tháo đường týp 2 chỉ sử dụng thuốc uống. Một số trường hợp có thể cần tiêm insulin ngay từ khi mới được chẩn đoán hoặc trong quá trình bệnh tiến triển.

Tần suất đo đường huyết cũng cần được bác sĩ hướng dẫn riêng, không cố định giống nhau cho tất cả người bệnh.

7. Có thể phòng ngừa đái tháo đường không?

Đái tháo đường týp 1

Hiện chưa có phương pháp phòng ngừa đái tháo đường týp 1 được áp dụng rộng rãi. Người có tiền sử gia đình mắc bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Đái tháo đường týp 2

Đái tháo đường týp 2 có thể được phòng ngừa hoặc trì hoãn bằng cách:

• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Ăn đa dạng thực phẩm, tăng rau xanh và chất xơ.
• Hạn chế nước ngọt, thực phẩm chế biến sẵn và chất béo không lành mạnh.
• Vận động thể chất thường xuyên.
• Không hút thuốc lá.
• Kiểm tra đường huyết định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.

Các nghiên cứu cho thấy giảm cân hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể chất có thể giúp người có nguy cơ cao phòng ngừa hoặc trì hoãn đái tháo đường týp 2.

8. Điểm giống nhau giữa hai thể bệnh

Mặc dù có cơ chế và phương pháp điều trị khác nhau, cả đái tháo đường týp 1 và týp 2 đều có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng nếu đường huyết không được kiểm soát tốt, như:

• Bệnh tim mạch và đột quỵ.
• Tổn thương thận.
• Tổn thương võng mạc và suy giảm thị lực.
• Tổn thương thần kinh.
• Loét và nhiễm trùng bàn chân.
• Các vấn đề về răng miệng.

Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu, đồng thời thực hiện khám sức khỏe định kỳ.

Kết luận

Đái tháo đường týp 1 xảy ra do hệ miễn dịch phá hủy tế bào sản xuất insulin và người bệnh cần sử dụng insulin hằng ngày. Trong khi đó, đái tháo đường týp 2 chủ yếu liên quan đến tình trạng kháng insulin và có thể được kiểm soát bằng thay đổi lối sống, thuốc hoặc insulin.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, xét nghiệm đường huyết định kỳ và điều trị đúng hướng dẫn sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, đồng thời hạn chế nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm.